Tüketicinin sofrasına ulaşan gıdanın güvenli olması bir tercih değil, temel bir haktır.

Peki, market raflarında tarihi geçmiş ürünlerle karşılaşırsa ne yapmalıyız?

Öncelikle iki kavramı birbirinden ayırmalıyız: Son Tüketim Tarihi (STT) ve Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT)

STT’si geçmiş et, süt, balık gibi kolay bozulabilen ürünlerin satışı kesinlikle yasaktır. Ürünün kokusunun veya görüntüsünün normal olması bu yasağı ortadan kaldırmaz.

TETT ise ürünün kalite özelliklerini koruduğu süreyi gösterir. Uygun koşullarda saklanmış, ambalajı sağlam ve bozulma belirtisi göstermeyen bazı ürünler, TETT geçtikten sonra da tüketici açıkça bilgilendirilerek ve ayrı bir reyonda satışa sunulabilir. Ancak bu, her tarihi geçmiş ürünün satılabileceği anlamına gelmez.

Mevzuata göre, istisnalar dışında ambalajlı gıdalarda STT veya TETT bilgisi bulunmalıdır. Bu bilgi etikette yer almalı; tüketici, kasada sorarak öğrenmek zorunda bırakılmamalıdır.

Marketlerin sorumluluğu yalnızca kasadan ürün geçirmek değildir. Rafların, depoların, soğuk zincirin, ambalajların ve tarih bilgilerinin düzenli kontrolü gerekir. TETT’si geçmiş ürünler de güvenilirlik yönünden kontrol edilmeli, ayrı reyonda tutulmalı ve açıkça belirtilmelidir.

Peki, tüketici nasıl yanıltılabilir yada yanıltılıyor?

Tarih bilgisinin görünmesini zorlaştırmak, etiketi değiştirmek veya yeniden etiketlemek gibi uygulamalar yapılmakta. Tarihin gizlenmesi ya da değiştirilmesi kabul edilemez. Tüketicinin sağlığını doğrudan riske atan bu tür uygulamalar en basit ifadesiyle tüketiciye saygısızlıktır.

Kamu otoritesinin her yeri denetlemesi, her ürünü kontrol etmesi mümkün değil. Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) olarak tüketiciyi tanımlarken kamu otoritesinin sahadaki gözü ve kulağı olarak nitelendirmekteyiz. Her ürünü denetleyen bir denetim mekanizması yok ancak her ürüne uzanan bir tüketici eli var.

İşte bu kamu otoritesinin gözü ve kulağı olan tüketici böyle bir hile tespit ederse; durumu derhal yetkililere bildirilmelidir. Ürünü satın aldıktan sonra sorun fark ederseniz ambalajı, fişi ve tarih bilgisini muhafaza etmeli; fotoğraf veya video çekmeli.  ALO 174 Gıda Hattı’na ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerine şikâyette bulunmalı.

Ücret iadesi veya diğer tüketici haklarınız için de gerektiğinde Tüketici Hakem Heyetine başvurmalıdır.

STT’si geçmiş ürünleri satışa sunan işletmelere 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanabilir; ürünlere el konulması da söz konusu olabilir. Etiket sahteciliği gibi başka ihlallerde ayrıca cezai hükümler gündeme gelir.

Rafta etiket oyunları hafife alınmamalı. Tüketici, satın aldığı gıdanın tarihini, güvenilirliğini ve etiketini sorgulamak zorunda bırakılmamalı. Marketler raf denetimini eksiksiz yapmalı, tüketiciler ise şüpheli ürünleri yetkili kurumlara bildirmelidir.

Gıda güvenliği ihmale gelmez; tüketicinin sağlığı hiçbir ticari kazancın gerisinde bırakılamaz.

Av. İbrahim GÜLLÜ

TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) Başkan V.