Bir balkonun değeri metrekareyle ölçülmez. Bazen ufukta görünen ince bir ışık, bazen esen bir rüzgâr ya da akşam çayına eşlik eden manzara belirler onu. Ama bu küçük gibi görünen şeyler, çoğu zaman bir başkasının “masum” kararıyla sessizce ortadan kalkar.

Şehirler büyüyor. Binalar yükseliyor, siteler çoğalıyor. İnsanlar birbirine daha yakın yaşamaya başlıyor ama aynı oranda birbirinden uzaklaşıyor. Yan yana kurulan siteler, artık birlikte yaşamanın değil; birbirini görmeden yaşamanın simgesi hâline geliyor.

Betonun yükseldiği her yerde, yalnızca binalar çoğalmıyor; aynı zamanda hak iddiaları, sessiz gerilimler ve paylaşılmamış hayatlar da çoğalıyor. Bugün pek çok yerleşimde yan yana dizilmiş siteler, aslında yan yana yaşayamayan insanların sembolüne dönüşmüş durumda.

Bir zamanlar komşuluk, hayatın doğal bir parçasıydı. Bugün ise aynı apartmanda yaşayan insanlar birbirlerinin adını bilmeden bile, birbirinin kim olduğunu bilmeden bile yıllar geçirebiliyor. Bu dönüşüm yalnızca sosyal bir kopuş değil; aynı zamanda hak, paylaşım ve adalet duygusunun da yeniden şekillenmesi anlamına geliyor.

Bu değişimin en görünür olduğu yerlerden biri ise modern siteler ve onların arasında kurulan görünmez sınırlardır.

Modern şehir planlamasının en belirgin görüntüsü, ardı ardına dizilmiş sitelerdir. Önünde bir site, arkasında bir diğeri, onun gerisinde bir başkası… Bu yapılaşma biçimi, yalnızca fiziksel bir düzen değil; aynı zamanda sosyal bir ayrışma modelidir.

Bu dönüşümün en görünür olduğu yerlerden biri, siteler arasında oluşan görünmez sınırlar. Özellikle ön sıradaki sitelerin, kendi sınırlarının gerisine -yani arkadaki sitelerin önüne denk düşen alanlara- diktiği ağaçlar, bu sınırların en somut örneği.

İlk bakışta bu bir doğa sevgisi gibi görünür. “Yeşili seviyoruz”, “çevreyi güzelleştiriyoruz” denir. Oysa mesele ağaç değildir hiçbir zaman, ağacın nerede durduğudur.

Dikkat edildiğinde çoğu sitenin kendi ön cephesinde ağaç bulunmaz. Önleri açık, ferah ve engelsizdir. Ama aynı site, arkasındaki komşunun manzarasını kapatacak şekilde ağaçlandırılır. Böylece yeşil, bir güzellik olmaktan çıkıp bir duvara dönüşür.

Bu durum yalnızca manzarayı değil; güneşi, rüzgârı ve yaşam kalitesini de etkiler. Arkada kalanlar için bu, adı konmamış bir kayba dönüşür. Ne açıkça itiraz edilebilir ne de kolayca kabullenilir. Ortaya sessiz bir adaletsizlik çıkar.

Bugün şehir insanı, hak kavramını çoğu zaman kendi sınırları içinde tanımlıyor: “Benim alanım, benim kararım.” Oysa bu kararların başkalarının yaşamına nasıl yansıdığı çoğu zaman düşünülmüyor.

Bir ağacın kesilmesi zor olabilir; ama bu, onun rastgele dikilmesini haklı çıkarmaz. Çünkü her ağaç yalnızca toprağa değil, aynı zamanda bir başkasının görüş alanına, ışığına ve rüzgârına da kök salar.

Bu tür sorunlar çoğu zaman kötü niyetten değil, düşünülmemişlikten doğar. İnsanlar zarar vermek istemez elbette; ama sonraki etkilerini hesaba katmaz. Bu yüzden çözüm yalnızca kurallarda değil, farkındalıkta da aranmalıdır.

Elbette yerel yönetimlere önemli görevler düşüyor. Peyzaj düzenlemeleri yalnızca estetik değil, planlı bir sistemin parçası olmalı. Ağaç dikim mesafeleri, yükseklik sınırları ve görüş koridorları gibi kriterler açık ve bağlayıcı şekilde belirlenmeli.

Ama kurallar tek başına yeterli değildir.

Bu yüzden mesele yalnızca hukuki değildir. Hatta çoğu zaman hukuk, bu incelikli adaletsizlikleri tanımlamakta yetersiz kalır. Burada insanlık, anlayış, empati ön plana çıkmalıdır.

Bir ağacın gölgesi, niyetten bağımsızdır. Serinlik de verebilir, karanlık da…
Eğer birinin huzuru, diğerinin huzursuzluğu üzerine kuruluyorsa, orada ne gerçek bir doğa sevgisi vardır ne de adalet.

Site yönetimlerinin kendi içlerinde aldıkları kararları mutlaklaştırmak yerine, komşu sitelerle iletişim kurmaları gerekir. Belki de en basit ama en etkili çözüm, gerçekten konuşmaktır. Bir araya gelmek, birbirinin penceresinden bakmayı denemek… Çünkü çoğu zaman bir sorun, dile getirildiğinde büyümez; aksine çözülmeye başlar. Huzur herkesin hakkıdır.

Asıl mesele ise bireyde başlar. İnsan yalnızca kendi balkonundan değil, karşı balkonlardan da bakmayı öğrenmedikçe bu sorunlar devam eder.

Kendi manzarasını korurken başkasının manzarasını yok etmemek, kendi gölgesini yaratırken başkasını karanlıkta bırakmamak… İşte modern şehirde yaşamanın gerçek erdemi budur. İnsan kendi sitesi içine bile bir şey için karar verirken, o kararın başkasının hayatında neye dönüştüğünü fark edebilmesi çok önemli bir erdemliliktir.

Çünkü birinin huzuru, başkasının huzursuzluğu üzerine kuruluyorsa, orada ne gerçek bir doğa sevgisi vardır ne de adalet.

Ve bu tür sitelerden yola çıkarak insanlar birbirinin ışığını kesmeye başladığında, mağdur olanlar için yalnızca görüntüleri değil; komşular arasındaki adil olma özelliği de kaybolmaya başlar.